Kryształowa Huta w Zawierciu to działający zakład produkcyjny, który otworzył swoje bramy dla turystów. To miejsce, gdzie można zobaczyć jak powstaje prawdziwe szkło kryształowe – od wytapiania, przez ręczne formowanie, aż po zdobienie i szlifowanie. Nie jest to muzeum z martwymi eksponatami, tylko żywa fabryka z ponad 125-letnią tradycją.
- obserwacja ręcznego dmuchania szkła
- unikalne techniki produkcji
- bogata historia i tradycja
- muzeum szklarstwa z ciekawymi eksponatami
- fascynujące dla miłośników designu
Historia huty szkła w Zawierciu
Zakład powstał w 1880 roku, choć prawdziwy rozkwit przyszedł po 1884 roku, kiedy firmę przejął Samuel Reich ze swoją spółką. To nie był przypadkowy wybór lokalizacji – w okolicach Zawiercia od dawna istniały tradycje szklarskie, co oznaczało dostęp do wykwalifikowanych rzemieślników i surowców. Rodzina Reichów była potęgą w branży, posiadając jedenaście hut na terenie Austrii, Czech, Moraw i Królestwa Polskiego.
Na przełomie XIX i XX wieku huta dysponowała już dwiema halami produkcyjnymi, trzema piecami do wytapiania szkła, trawialnią, malarnią i drukarnią. Produkowano wtedy nie tylko proste szklanki, ale bardziej wyrafinowane przedmioty – wazony, karafki, puchary czy patery. Wyroby z Zawiercia znały dwory w Carskiej Rosji i Monarchii Habsburgów.
W 1929 roku huta zdobyła Wielki Złoty Medal na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. Efekt? Zamówienia z instytucji państwowych, a szkło z Zawiercia trafiło na pokłady słynnych transatlantyków MS Batory i MS Piłsudski.
Po II wojnie światowej zakład został znacjonalizowany. Lata 50. i 60. to okres, gdy wzornictwo przemysłowe nabrało tempa – eksportowano do Francji, Niemiec, Belgii, Stanów Zjednoczonych i Kanady. Dziś huta wciąż produkuje szkło kryształowe metodami ręcznymi, a jej wyroby docierają na wszystkie kontynenty.
Co zobaczysz podczas zwiedzania
Wycieczka po zakładzie to przede wszystkim podglądanie procesu produkcji w działaniu. Można zobaczyć jak mistrzowie szkła dmuchają i formują rozgrzane szkło, obserwować pracę automatycznej linii do produkcji szklanek i kieliszków, a także zobaczyć automat zdobniczy w akcji.
Przewodnik tłumaczy kolejne etapy produkcji – od topienia surowców w piecach, przez formowanie, aż po zdobienie i polerowanie. Pokazuje narzędzia używane przy ręcznym dmuchaniu szkła. Wyjaśnia też jak wydobywa się z kryształu charakterystyczny blask i dlaczego zawierciańskie szkło zawiera 24% tlenku ołowiu.
Część ekspozycji stanowi muzeum szklarstwa z kolekcją wyrobów produkowanych przez zakład na przestrzeni lat. To dobra okazja, żeby zobaczyć jak zmieniało się wzornictwo i moda na szkło – od secesyjnych ozdób po modernistyczne formy z lat 60.
Dla kogo jest ta atrakcja
Zwiedzanie huty zainteresuje przede wszystkim osoby ciekawe tradycyjnych rzemiosł i procesów produkcyjnych. To nie jest spektakularna atrakcja w stylu parków rozrywki – raczej spokojna edukacyjna wycieczka po działającym zakładzie.
Dla dzieci może być ciekawe oglądanie jak dmuchane jest szkło i jak powstają szklane przedmioty, choć trzeba liczyć się z tym, że to wizyta w fabryce, więc obowiązują zasady bezpieczeństwa. Miłośnicy designu i wzornictwa docenią kolekcję historycznych wyrobów i możliwość zobaczenia jak tradycyjne techniki przetrwały do dziś.
Muzeum i sklep przyzakładowy
Po zwiedzaniu hal produkcyjnych można zajrzeć do muzeum szklarstwa, gdzie zgromadzono przykłady polskiego wzornictwa szklarskiego z różnych dekad. Ekspozycja pokazuje ewolucję form, zdobień i technik – od ciężkich, bogato zdobionych wyrobów przedwojennych po lżejsze, minimalistyczne projekty z późniejszych lat.
Na koniec większość odwiedzających zagląda do sklepu przyzakładowego. Tu można z bliska obejrzeć gotowe wyroby – kieliszki, szklanki, wazony, patery, karafki – i kupić je w cenach fabrycznych. Asortyment obejmuje zarówno klasyczne wzory ze szlifem „młynek” czy „ananas”, jak i bardziej współczesne linie.
Wyroby z Zawiercia można rozpoznać po charakterystycznych szlifach i ornamentyce. Każdy element jest formowany ręcznie, co oznacza że nie ma dwóch identycznych sztuk.
Szlak Zabytków Techniki Śląska
Huta Szkła w Zawierciu jest włączona do Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego. To grupa obiektów przemysłowych, które dokumentują rewolucję przemysłową i rozwój techniczny regionu. Obok huty na szlaku znajdują się między innymi kopalnie, elektrownie i zakłady metalurgiczne.
Dla osób zwiedzających inne punkty szlaku, wizyta w Zawierciu może być dobrym uzupełnieniem – pokazuje inną gałąź przemysłu i inne techniki produkcji niż ciężki przemysł wydobywczy czy hutniczy.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Godziny zwiedzania: Huta przyjmuje gości od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-12:30. To wynika z faktu, że to działający zakład produkcyjny – zwiedzanie jest możliwe wtedy, gdy trwa produkcja.
Czas zwiedzania: Wycieczka z przewodnikiem trwa około 1-1,5 godziny. Warto doliczyć dodatkowy czas na muzeum i ewentualne zakupy w sklepie.
Ceny: Informacje o aktualnych cenach biletów najlepiej sprawdzić bezpośrednio w hucie – zakład dostosowuje ofertę do wielkości grup i rodzaju zwiedzania.
Jak dojechać: Huta znajduje się w Zawierciu przy ulicy prowadzącej do centrum miasta. Z Myszkowa dzieli ją około 13 kilometrów. Dojazd samochodem jest najprostszy – zakład ma parking dla odwiedzających. Można też dojechać komunikacją publiczną – Zawiercie ma połączenia autobusowe z okolicznymi miastami oraz dworzec kolejowy z połączeniami regionalnymi.
Rezerwacja: Wizytę warto zgłosić wcześniej telefonicznie lub mailowo – szczególnie w przypadku większych grup. Zakład musi przygotować przewodnika i zaplanować trasę zwiedzania tak, by nie kolidowała z bieżącą produkcją.
Po zwiedzaniu można połączyć wycieczkę z innymi atrakcjami Zawiercia – w mieście znajduje się między innymi Wzgórze Zamkowe z ruinami średniowiecznego zamku i punkt widokowy na okolicę.