Zamek Rabsztyn to ruiny średniowiecznej warowni górującej na wapiennym wzgórzu w małej miejscowości Rabsztyn, kilka kilometrów od Olkusza. To jeden z zamków na słynnym Szlaku Orlich Gniazd, który powstał prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku, by chronić ważny ośrodek górniczy. Dziś to zabezpieczona ruina z odrestaurowanymi fragmentami, gdzie można wejść na wieżę, przejść się po murach i napić kawy z widokiem na Jurę Krakowsko-Częstochowską.
- zjawiskowe widoki z wieży
- unikalny kompleks trzech zamków
- historyczne imprezy rycerskie
- bezpieczne ścieżki do zwiedzania
- bliskość do innych atrakcji Jury
Trzy zamki w jednym – jak to działa?
Rabsztyn to nie jeden budynek, ale cały kompleks składający się z trzech części. Najstarszy zamek górny z XIII wieku to budynek mieszkalny i charakterystyczna wieża – początkowo cylindryczna, w XV wieku nadbudowana ośmioboczną częścią z cegły. Wieża ta została częściowo zniszczona w XIX wieku przez poszukiwaczy skarbów, którzy ją wysadzili. Dziś można na nią wejść i zobaczyć panoramę Jury z wysokości ponad 427 metrów nad poziomem morza.
Zamek średni to dwa budynki mieszkalno-gospodarcze, narożna wieża strażnicza oraz dziedziniec z bramą wjazdową. Właśnie tu znajdowała się głęboka studnia, która sięgała aż do poziomu wsi u podnóża wzgórza. Z kolei zamek dolny pierwotnie składał się z wieży bramnej z mostem zwodzonym i muru kurtynowego. Na przełomie XVI i XVII wieku dobudowano tu okazały pałac renesansowy, burząc część starszych murów – zamek przestał być tylko twierdzą, stał się też wygodną rezydencją.
Nazwa Rabsztyn pochodzi od niemieckiego słowa „Rabenstein”, co oznacza kruczą skałę. Kruków rzeczywiście tu nie brakuje – podobno już w czasach budowy warowni było ich pełno na tym wzgórzu.
Historia pełna zwrotów akcji
Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z końca XIV wieku, kiedy był w zastawie u wojewody krakowskiego Spytka z Melsztyna. Melsztyńscy trzymali Rabsztyn do 1441 roku. Potem przeszedł w ręce Tęczyńskich, którzy przyjęli nawet nazwisko Rabsztyńskich. Po wygaśnięciu tej linii rodu w 1509 roku zamek często zmieniał właścicieli – należał między innymi do słynnych Bonerów w XVI wieku.
W pierwszej połowie XVII wieku Zygmunt Myszkowski, marszałek wielki koronny, albo jego następca Mikołaj Wolski, zbudował wspomniany już pałac dolny. To był szczyt świetności Rabsztyna jako siedziby magnackiej. Niestety, podczas potopu szwedzkiego w 1657 roku całe założenie spłonęło. Od tamtej pory, mimo prób zasiedlenia, zamek popadał w ruinę.
Co konkretnie można zobaczyć?
Wejście na zamek prowadzi przez zrekonstruowaną bramę z wieżą bramną – efekt niedawnych prac konserwatorskich. Dziedziniec jest spory, odbywają się tu turnieje rycerskie i różne imprezy, w tym Juromania – święto Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Po zamku można swobodnie chodzić, wejść na wieżę (trzeba liczyć się ze stromymi schodami) i pospacerować wzdłuż murów.
Zachowały się główne mury zamku dolnego oraz resztki zamku górnego. Wszystko jest zabezpieczone, więc zwiedzanie jest bezpieczne, choć nie jest to łatwy teren dla wózków dziecięcych – lepiej sprawdzi się nosidełko. Z góry rozciąga się widok na Jurę, wieś Rabsztyn u podnóża wzgórza i okoliczne wzgórza porośnięte lasem.
Na terenie zamku działa kawiarnia, gdzie można usiąść na tarasie i napić się kawy czy herbaty. W weekendy dostępni są przewodnicy, którzy oprowadzają o stałych godzinach: 11:00, 13:00, 15:00 i 17:00. Bilet weekendowy już obejmuje oprowadzanie.
W drodze z parkingu na zamek mija się Chatę Kocjana – drewniany dom z 1862 roku przeniesiony z Olkusza. Urodził się tu Antoni Kocjan, słynny konstruktor szybowców, współpracownik wywiadu AK. Jego szybowiec „Czajka” z 1931 roku był produkowany w kilku krajach Europy.
Dla kogo jest Rabsztyn?
Zamek sprawdzi się dla rodzin z dziećmi, które lubią eksplorować ruiny i wdrapywać się na wieże. Dzieci uwielbiają takie miejsca – można tu pobiegać, poczuć się jak rycerz, a widok z góry robi wrażenie. Trzeba tylko pamiętać, że teren jest nierówny, więc najmłodsze pociechy lepiej nosić w nosidle.
Miłośnicy historii i architektury też znajdą tu coś dla siebie – układ trzech zamków, gotycko-renesansowa forma, historia rodów magnackich. To też dobry punkt na Szlaku Orlich Gniazd, więc pasuje do większej wycieczki po Jurze. Jeśli ktoś lubi połączyć spacer z kawą i widokami, Rabsztyn to świetny wybór na kilka godzin.
Okolica warta uwagi
Rabsztyn leży w sercu Jury Krakowsko-Częstochowskiej, więc w okolicy jest mnóstwo innych atrakcji. Zaledwie 7 minut stąd znajduje się Olkusz – średniowieczne miasto górnicze, gdzie wydobywano srebro i rudy ołowiu. Pod miastem ciągną się tajemnicze piwnice i korytarze dostępne dla zwiedzających.
Pięć minut od zamku jest rezerwat przyrody „Pazurek” z potężnymi bukami, jaskiniami, skałami i tajemniczymi schodami prowadzącymi donikąd. Warto też odwiedzić inne zamki na Szlaku Orlich Gniazd – Ogrodzieniec, Bobolice, Mirów. Każdy ma swój charakter i historię.
Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd
Ceny biletów:
- Wtorek-piątek: normalny 12 zł, ulgowy 8 zł
- Sobota-niedziela: normalny 15 zł, ulgowy 10 zł (w cenie oprowadzanie przez przewodnika)
Bilety ulgowe przysługują uczniom i studentom do 26. roku życia, osobom powyżej 65. roku życia, emerytom, rencistom, niepełnosprawnym z opiekunami (obywatele UE, Szwajcarii i państw EFTA), posiadaczom Karty Dużej Rodziny i Olkuskiej Karty Seniora. Dzieci do lat 3, przewodnicy turystyczni, pracownicy muzeów i opiekunowie grup zorganizowanych wchodzą bezpłatnie. Na zamku można płacić kartą.
Godziny otwarcia: Zamek jest otwarty przez większość roku, z przerwą w grudniu i styczniu. Zwykle otwiera się ponownie na początku lutego lub marca. Aktualne godziny otwarcia najlepiej sprawdzić na stronie zamekrabsztyn.pl.
Parking: 5 zł za cały dzień. Od parkingu do zamku jest około 500 metrów.
Dojazd: Zamek znajduje się w miejscowości Rabsztyn koło Olkusza. Można dojechać drogą krajową nr 94, choć w związku z przebudową tej drogi najlepiej kierować się w stronę olkuskiej obwodnicy. Z parkingu do zamku prowadzi wyraźnie oznakowana ścieżka.
Ile czasu przeznaczyć? Na samo zwiedzanie zamku wystarczy godzina, może półtorej. Jeśli ktoś chce posłuchać przewodnika, napić się kawy i pospacerować po okolicy, warto zarezerwować 2-3 godziny.
Psy: Można przychodzić z psami na smyczy. Do wieży z psem będzie trudno, ale jeśli się zdecydujecie, pies musi mieć kaganiec. Psy nie mogą wchodzić do kasy i kawiarni (z wyjątkiem psów przewodników).
Rowery: Na teren zamku nie można wjeżdżać rowerami, ale można je zostawić w organizowanych miejscach przy parkingu koło Chaty Kocjana (tam jest stacja naprawy rowerów) lub bezpośrednio pod murem zamkowym.